شیر یک‌طرفه که به‌عنوان Non‑Return Valve یا Non‑Return Valve (NRV) شناخته می‌شود، یک تجهیز مکانیکی ساده اما حیاتی است که فقط اجازه عبور سیال را در یک جهت می‌دهد و جریان معکوس را بدون دخالت دستی یا فرمان خارجی مسدود می‌کند . به‌دلیل این عملکرد خودکار و بدون نیاز به نگهدارنده، در بسیاری از کاربردهای صنعتی محافظت از تجهیزات و جلوگیری از آسیب ناشی از بازگشت جریان ضروری است.

- عملکرد شیر یک‌طرفه

درحالت کلی، این شیر دارای ورودی و خروجی است. جریان از سمت ورودی عبور کرده و عنصر داخلی (مانند دیسک، توپ یا صفحه فنری) تحت فشار باز می‌شود. وقتی فشار سیستم کاهش یابد یا جریان بخواهد معکوس شود، نیروی مکانیزمی مثل فنر یا گرانش، عنصر را به‌روی نشیمنگاه بازمی‌گرداند و مسیر برگشت را می‌بندد .

- انواع رایج شیر یک‌طرفه 

• Swing Check Valve (لولایی یا بازویی)

• Dual‑Plate یا Butterfly Check Valve

• Ball Check Valve (توپی)

• Lift Check Valve

• Diaphragm یا Reed Check Valve

- مزایا و  محدودیت‌ها

مزایا:
• عملیات خودکار بدون نیاز به کنترل دستی
• جلوگیری از برگشت جریان و حفاظت از پمپ، کمپرسور و تجهیزات حساس
• نگهداری کمتر و ساختار ساده با قطعات متحرک محدود 
• مناسب برای نصب افقی یا عمودی
• افت فشار نسبتاً پایین (به‌خصوص در Swing یا Dual Plate) 

محدودیت‌ها:
• احتمال ایجاد ضربه‌هیدرولیکی (Water Hammer) در اثر بسته شدن ناگهانی
• برخی انواع مثل Lift یا Swing ممکن است در جریان‌های ناپایدار یا پالس‌دار درست عمل نکنند
• کنترل دقیق وضعیت باز/بسته ممکن نیست و بررسی بصری دشوار است
• احتمال چسبیدن یا گیر کردن قطعات در موارد آلودگی